Avrupa Birliği üyesi Bulgaristan, uzun süre yabancı yatırımcıları cezbeden vatandaşlık programıyla biliniyordu; ancak 2022’de alınan kritik bir kararla “yatırım yoluyla doğrudan vatandaşlık” sistemi tamamen sona erdirildi. Aradan geçen iki yılda ülke, yabancıların sermaye getirisine kapıyı kapatmadı ama modeli köklü şekilde değiştirerek doğrudan vatandaşlık yerine yatırım-temelli oturum sistemine geçti. 2025 itibarıyla Bulgaristan’da vatandaşlığa uzanan resmi yol; iş kurma, istihdam yaratma, uzun süre ikamet etme ve entegrasyon kriterleri üzerinden ilerliyor.
Yetkililer, Avrupa Birliği’nin baskısı ve vatandaşlık satışı tartışmalarının artması nedeniyle eski “yatırımı yap, pasaportu al” modelinin sürdürülemez hale geldiğini belirtiyor. Ancak aynı kaynaklar, ülkeye uzun vadeli yatırım getiren yabancılar için oturumdan vatandaşlığa giden daha kontrollü bir rota tasarladıklarını ifade ediyor.
“PARAYLA PASAPORT” DÖNEMİ KAPANDI: BULGARİSTAN MODELİ NEDEN DEĞİŞTİ?
2013–2022 yılları arasında Bulgaristan, Avrupa’nın en dikkat çeken “Citizenship by Investment — CBI” programlarından birine sahipti. Yabancılar; devlet tahvili, yatırım fonu veya sermaye yatırımı aracılığıyla vatandaşlık hakkı elde edebiliyordu. Örneğin:
- 512.000 EUR devlet tahvili yatırımıyla hızlandırılmış vatandaşlık,
- Daha yüksek tutarlarla iki yıl içinde AB vatandaşlığı
elde etmek mümkündü. Ancak bu sistem zamanla hem Brüksel’in hem de Bulgar kamuoyunun eleştirilerine maruz kaldı. EU Komisyonu, “vatandaşlığın finansal araca indirgenmesi”nin AB güvenliğini tehdit ettiğini duyurdu. Bunun üzerine Sofya yönetimi 2022’de parlamentodan geçen yasa ile CBI programını resmen iptal etti.
Bugün Bulgaristan yatırımla vatandaşlık başlığında en sert ve en net mesajı veren ülkeler arasında: Doğrudan yatırım yaparak Bulgar pasaportu almak artık mümkün değil. Bunun yerine yabancı yatırımcılar için iş kurma, şirket yatırımı ve oturum modelleri ön planda. Uzmanlara göre bu değişikliğin amacı, “pasaport alan değil, gerçekten ülkeye katkı sağlayan yatırımcıları seçmek.”
2025 İTİBARİYLE GEÇERLİ SİSTEM
Her ne kadar vatandaşlığa doğrudan yatırım yapılamasa da Bulgaristan, AB içindeki en
düşük maliyetli ve en erişilebilir “yatırım-temelli oturum” sistemlerinden birine sahip. Yeni modelde vatandaşlığa giden yol şu şekilde işliyor:
✔ AŞAMA 1: YATIRIM / İŞ KURMA YOLUYLA OTURUM İZNİ: Bulgaristan’da yabancıların en sık tercih ettiği yatırım kalemleri şunlar:
- Şirket kurma (LTD veya AD)
- İstihdam yaratma (Bulgar vatandaşı çalışan şartıyla)
- Stratejik iş yatırımları
- Gayrimenkul alımı (tek başına vatandaşlığa götürmez, ancak yatırım gerekçesi olarak oturum desteği sağlar)
Bulgaristan’da gayrimenkul satın almak artık pasaporta yol açmıyor; ancak Bulgaristan’da konut veya ticari mülk yatırımı, uzun süreli ikamet dosyasını güçlendiren ekonomik bir faaliyet olarak değerlendiriliyor.
✔ AŞAMA 2: 5 YIL YASAL İKAMET SONRASI “KALICI OTURUM”
Yatırımcının ülkeye düzenli olarak katkı sunması, vergilerini ödemesi ve yasal ikametini kesintisiz sürdürmesi halinde 5 yıl sonra “kalıcı oturum kartı” alınabiliyor. Bu kart, AB içinde serbest dolaşım hakkı değil, ancak Bulgaristan içinde sınırsız yaşama ve çalışma hakkı sağlıyor.
✔ AŞAMA 3: 5–10 YIL ARASI SÜRE SONUNDA VATANDAŞLIK BAŞVURUSU
Bulgaristan vatandaşlığına geçiş için:
- Bulgarca dil bilgisi sınavı,
- Entegrasyon şartları,
- Suç kaydının temiz olması,
- Uzun süreli gerçek ikamet
zorunlu. Artık hiçbir yatırım kalemi bu şartları bypass etmiyor. Göç uzmanlarına göre Bulgaristan’ın yeni modeli, “pasaportu değil, ülkede yaşamayı tercih eden yatırımcıyı seçiyor.”
YATIRIMCILAR İÇİN BULGARİSTAN NEDEN HÂLÂ CAZİP?
Yatırım yoluyla doğrudan vatandaşlık dönemi kapanmış olsa da Bulgaristan, yatırımcılar için hâlâ önemli fırsatlar sunuyor. Bunun başlıca nedenleri:
✔ Avrupa’nın En Düşük Vergi Oranlarından Biri: Bulgaristan’da kurumlar vergisi ve kişisel gelir vergisi %10 düzeyinde. Bu oran, AB içinde en düşük vergi yüklerinden biri olarak yatırımcıyı cezbediyor.
✔ Uygun Maliyetli Giriş Bileti: Şirket kurulumu, gayrimenkul fiyatları ve operasyon maliyetleri Avrupa ortalamasının oldukça altında. Bu nedenle Bulgaristan hâlâ “en hesaplı AB giriş yolu” olarak görülüyor.
✔ AB Pazarına Erişim: Bulgaristan AB üyesi olduğu için burada kurulan şirketler, tüm Avrupa pazarında faaliyet gösterebiliyor.
✔ Vatandaşlığa Giden Yolda Açık Kapı: Doğrudan yatırım pasaport getirmese de:
- 5 yıl düzenli ikamet,
- Dil yeterliliği,
- Ekonomik faaliyeri
koşullarını yerine getiren yabancılar vatandaşlık başvurusu hakkını korumaya devam ediyor.
SONUÇ “YATIRIMLA VATANDAŞLIK” DİREKT YOLU KAPANDI AMA FIRSATLAR DEVAM EDİYOR
2025 itibarıyla Bulgaristan’da yatırım yoluyla vatandaşlık doğrudan alınamıyor. Ancak yatırım yoluyla oturum → kalıcı oturum → vatandaşlık şeklinde ilerleyen yeni sistem, ülkeye ekonomik katkı sağlayan yabancılara uzun vadeli bir entegrasyon fırsatı sunuyor.
Eski programın kapanması Bulgaristan’ı “pasaport satışı” tartışmalarından uzaklaştırırken, iş kurmak ve yatırım yapmak isteyen yabancılar için ülkeyi hâlâ oldukça cazip kılıyor. Uzmanlara göre: “Bulgaristan artık pasaportu değil, ülkede gerçekten yaşayan ve yatırım yapan kişiyi ödüllendiren bir model uyguluyor.”
