İnternetin en büyük dijital arşivlerinden biri olan Wayback Machine, son dönemde haber siteleri tarafından giderek daha fazla engellenmeye başladı. Bunun arkasındaki temel neden ise yapay zekâ şirketlerinin internet içeriklerini izinsiz şekilde eğitim verisi olarak kullanması.
Wayback Machine neden hedefte?
Harvard Üniversitesi bünyesindeki Nieman Journalism Lab tarafından paylaşılan analizlere göre dünya genelinde yüzlerce haber sitesi artık Internet Archive botlarını engelliyor. Özellikle yerel ve bölgesel medya kuruluşlarının bu yönteme yöneldiği belirtiliyor.
Sadece ABD’de değil, Avrupa’daki bazı büyük medya kuruluşları da Wayback Machine erişimini kısıtlamaya başlamış durumda. Listede şimdilik Almanya’dan bir medya kuruluşu yer almıyor ancak sürecin hızla yayıldığı ifade ediliyor.
Asıl korku: Yapay zekâ eğitimi
Son dönemde birçok yayıncı, içeriklerinin yapay zekâ modellerini eğitmek için izinsiz kullanılmasından rahatsızlık duyuyor. Özellikle bazı yapay zekâ şirketlerinin robots.txt kurallarını dikkate almadan veri topladığı yönündeki eleştiriler sektörde büyük tartışma yaratmış durumda.
Wayback Machine ise yıllardır internet sayfalarını arşivlediği için dolaylı olarak bu içeriklerin erişilebilir kalmasına neden oluyor. Bazı medya kuruluşları da bu “arka kapıyı” kapatmak için Internet Archive erişimini tamamen engellemeye başladı.
Engelleyen site sayısı hızla artıyor
Paylaşılan verilere göre yalnızca Ocak-Mayıs döneminde Wayback Machine’i engelleyen haber sitesi sayısı yüzde 50’den fazla arttı. Şu anda yaklaşık 382 haber sitesi Internet Archive botlarını engellemiş durumda.
Bu sitelerin büyük kısmını yerel gazeteler oluşturuyor ancak New York Times gibi büyük medya kuruluşlarının da benzer adımlar attığı belirtiliyor.
İnternet tarihinin en büyük arşivi olabilir
Wayback Machine, internet sitelerinin yıllar içindeki hâllerini saklayan en büyük dijital arşivlerden biri olarak görülüyor. Kullanıcılar yıllar önce silinen sayfalara, eski haberlere ve kapanmış sitelere bu sistem sayesinde ulaşabiliyor.
Ancak yapay zekâ yarışının hızlanmasıyla birlikte internet arşivleme konusu artık sadece “geçmişi koruma” meselesi olmaktan çıkmış durumda.
Dijital dünyada yeni bir dönem başlıyor olabilir
Bir zamanlar internetin hafızası olarak görülen Wayback Machine, şimdi yapay zekâ tartışmalarının merkezine yerleşmiş durumda. İçerik sahipleri haklarını korumaya çalışırken, internetin açık ve arşivlenebilir yapısı da büyük bir değişim sürecine giriyor.
Önümüzdeki dönemde daha fazla haber sitesinin benzer engellemeler yapması sürpriz olmayacak gibi görünüyor.
